ดอกไม้กินได้ มีอะไรบ้าง และเลือกอย่างไรให้ปลอดภัย

ดอกไม้กินได้มีจริง และคนไทยกินกันมานานแล้ว ทั้งดอกแค ดอกขจร ดอกโสน ดอกอัญชัน และหัวปลี ส่วนในอาหารฝรั่งก็นิยมใช้แพนซี แนสเทอร์ฌัม คาเลนดูล่า และกลีบกุหลาบ แต่งจานให้สวยขึ้น บทความนี้รวมว่าดอกไม้กินได้มีอะไรบ้าง กินส่วนไหน ใช้กับอาหารแบบไหน และเรื่องที่ต้องรู้ก่อนกินเพื่อความปลอดภัย

ก่อนกินดอกไม้ ต้องรู้เรื่องความปลอดภัยก่อน

ดอกไม้สวยไม่ได้แปลว่ากินได้ และดอกไม้ที่กินได้ก็ต้องมาจากแหล่งที่ถูกต้องด้วย ก่อนนำดอกไม้มาใส่อาหาร ให้เช็กข้อเหล่านี้ทุกครั้ง

• รู้ชนิดให้แน่นอน: ดอกไม้หลายชนิดหน้าตาคล้ายกัน ถ้าไม่แน่ใจว่าเป็นชนิดไหน อย่ากิน
• ใช้เฉพาะดอกไม้ที่ปลูกเพื่อกิน: ซื้อจากตลาดสด ร้านผัก หรือร้านที่ระบุว่าเป็นดอกไม้สำหรับทำอาหาร (edible flowers) หรือปลูกเองโดยไม่ใช้สารเคมี
• ห้ามกินดอกไม้จากช่อดอกไม้หรือร้านดอกไม้: ดอกไม้ที่ขายเพื่อจัดช่อ รวมถึงช่อดอกไม้จากร้านเรา ไม่ได้ปลูกเพื่อรับประทาน และมักผ่านการใช้ยาฆ่าแมลงหรือสารยืดอายุ
• ไม่เก็บดอกไม้ริมถนนหรือในสวนสาธารณะ: อาจโดนควันรถ ยาฆ่าหญ้า หรือสารเคมีอื่น
• กินเฉพาะส่วนที่กินได้: หลายชนิดกินได้แค่กลีบ ควรเด็ดเกสร ก้าน และกลีบเลี้ยงออก
• เริ่มจากปริมาณน้อย: คนที่แพ้ละอองเกสรหรือแพ้ง่าย ควรลองทีละน้อย ส่วนคนท้อง คนให้นมบุตร และเด็กเล็ก ควรเลือกเฉพาะดอกไม้ที่กินกันเป็นอาหารทั่วไปอยู่แล้ว และปรึกษาแพทย์ถ้าไม่แน่ใจ
• ล้างเบา ๆ ก่อนใช้: แช่น้ำเย็นสั้น ๆ แล้วซับให้แห้ง ใช้ให้เร็วที่สุด เพราะดอกไม้เหี่ยวไว

ดอกไม้กินได้ มีอะไรบ้าง: ดอกไม้ไทยที่เรากินกันอยู่แล้ว

หลายคนอาจไม่ทันนึกว่า ในสำรับอาหารไทยมีดอกไม้อยู่ไม่น้อย ดอกไม้เหล่านี้หาซื้อได้ที่ตลาดสดและกินกันเป็นอาหารจริง ๆ

• ดอกอัญชัน: ใช้ทำน้ำอัญชันและแต่งสีขนมหรือข้าวให้เป็นสีฟ้า บีบมะนาวลงไปแล้วสีจะเปลี่ยนเป็นม่วง
• ดอกแค: เด็ดเกสรตรงกลางออกก่อน แล้วนำไปแกงส้ม ลวกจิ้มน้ำพริก หรือชุบแป้งทอด
• ดอกขจร: ดอกสีเหลืองอมเขียว กลิ่นหอมอ่อน นิยมผัดกับไข่ ใส่แกงจืด หรือลวกจิ้มน้ำพริก
• ดอกโสน: ดอกสีเหลืองสด นิยมผัดไข่หรือทำขนมดอกโสน
• ดอกกุยช่าย: กินทั้งก้านและดอกตูม นิยมผัดกับตับหรือเต้าหู้
• ดอกสะเดา: รสขม กินคู่กับน้ำปลาหวานและปลาดุกย่าง ลวกก่อนกินจะช่วยลดความขม
• ดอกดาหลา: ดอกตูมสีชมพูเข้ม นิยมซอยใส่ข้าวยำและยำต่าง ๆ ทางภาคใต้
• หัวปลี: ใช้ทำยำหัวปลี แกงเลียง หรือกินเป็นผักเคียงผัดไทย
• ดอกมะลิ: ใช้อบกลิ่นน้ำลอยดอกไม้สำหรับข้าวแช่และขนมไทย ควรใช้มะลิที่ไม่ได้ฉีดยา

ส่วนดอกไม้ที่นิยมในอาหารฝรั่ง ได้แก่ แนสเทอร์ฌัม แพนซี ไวโอเลต คาเลนดูล่า คาโมมายล์ กลีบกุหลาบ และลาเวนเดอร์ ซึ่งเราจะพูดถึงในหัวข้อถัดไป

ดอกกล้วยไม้กินได้ไหม? กล้วยไม้สกุลหวายบางชนิดใช้แต่งจานและเครื่องดื่มในร้านอาหาร แต่ต้องเป็นดอกที่ปลูกเพื่อรับประทานเท่านั้น กล้วยไม้จากช่อดอกไม้หรือกระถางประดับไม่ควรนำมากิน

ประวัติย่อของดอกไม้กินได้

คนกินดอกไม้มานานหลายพันปี ชาวโรมันใช้ไวโอเลตและกุหลาบแต่งกลิ่นอาหาร คนจีนชงดอกเก๊กฮวยเป็นชา ในอังกฤษยุควิกตอเรีย การเคลือบกลีบดอกไม้ด้วยน้ำตาลเพื่อแต่งขนมเป็นที่นิยมมาก ส่วนในไทยและอินเดีย ดอกไม้อยู่ในอาหารพื้นบ้านมาตั้งแต่ก่อนจะกลายเป็นเทรนด์เสียอีก

ดอกไม้กินได้ในวัฒนธรรมต่าง ๆ

อาหารไทย

นอกจากดอกไม้ที่กินเป็นผักอย่างดอกแคและดอกขจร อาหารไทยยังใช้ดอกไม้เพื่อแต่งสีและกลิ่น เช่น ดอกอัญชันที่ให้สีฟ้าในขนมและข้าว ดอกมะลิที่ใช้อบกลิ่นน้ำสำหรับข้าวแช่ และดอกดาหลาที่ให้สีชมพูและกลิ่นหอมในข้าวยำ

อาหารอินเดีย

ในอินเดีย ดาวเรืองเป็นดอกไม้ที่ใช้ในพิธีทางศาสนาเป็นหลัก แต่กลีบดาวเรืองบางพันธุ์ก็ใช้แต่งสีอาหารได้ อีกอย่างที่ขาดไม่ได้คือน้ำกุหลาบ ซึ่งใช้แต่งกลิ่นขนมหวานหลายชนิด เช่น กุหลาบจามุน

อาหารยุโรป

ในยุโรป ลาเวนเดอร์และไวโอเลตใช้ทำขนมและเครื่องดื่มมาตั้งแต่ยุคกลาง จนถึงทุกวันนี้ แพนซีและพริมโรสยังเป็นดอกไม้ยอดนิยมสำหรับโรยสลัดและแต่งขนม เพราะสีสวยและรสอ่อน ไม่กลบรสอาหาร

วิธีปลูกดอกไม้กินได้เอง

ถ้าอยากได้ดอกไม้กินได้ที่มั่นใจว่าไม่มีสารเคมี วิธีที่ดีที่สุดคือปลูกเอง หลายชนิดปลูกในกระถางที่ระเบียงคอนโดได้

• แสงแดด: ส่วนใหญ่ต้องการแดดอย่างน้อยวันละ 5–6 ชั่วโมง ในกรุงเทพฯ ที่แดดบ่ายแรงมาก แดดเช้าจะดีกว่า
• ดิน: ใช้ดินที่ระบายน้ำดี ผสมปุ๋ยหมัก
• ไม่ใช้สารเคมี: เลี่ยงยาฆ่าแมลงและปุ๋ยเคมีทางใบ ถ้ามีแมลง ให้ใช้วิธีธรรมชาติ เช่น ฉีดน้ำหรือเก็บออกด้วยมือ
• ชนิดที่ปลูกง่ายในไทย: ดอกอัญชัน (ไม้เลื้อย โตเร็วมาก) ดอกกุยช่าย ดาวเรือง และแนสเทอร์ฌัมในช่วงหน้าหนาว

ดอกไม้กินได้ มีประโยชน์อย่างไร

ดอกไม้กินได้หลายชนิดมีวิตามินและสารต้านอนุมูลอิสระ แต่เรากินในปริมาณน้อยมาก จึงไม่ควรคาดหวังผลทางสุขภาพ ประโยชน์หลักของดอกไม้ในอาหารคือสี กลิ่น และรสชาติ ส่วนดอกไม้ไทยอย่างดอกแคหรือดอกขจรที่กินเป็นผัก ก็ให้คุณค่าเหมือนผักชนิดอื่น ๆ ตัวอย่างดอกไม้ฝรั่งที่นิยม ได้แก่

• แนสเทอร์ฌัม: รสเผ็ดนิด ๆ คล้ายผักร็อกเก็ต กินได้ทั้งดอกและใบ นิยมใส่สลัด
• คาเลนดูล่า: ใช้เฉพาะกลีบ สีเหลืองส้มสด รสขมอ่อน ๆ โรยสลัดหรือข้าวได้
• คาโมมายล์: นิยมตากแห้งชงเป็นชา กลิ่นหอมคล้ายแอปเปิล คนที่แพ้ดอกเดซี่หรือดาวเรืองควรระวัง
• ดอกแดนดิไลออน: ดอกอ่อนรสหวานอมขม ใบกินได้เช่นกัน ควรเก็บจากที่ที่ไม่ได้ฉีดยาฆ่าหญ้า

ดอกไม้ชนิดไหนที่ห้ามกิน

ดอกไม้บางชนิดมีพิษ และบางชนิดเป็นดอกไม้ที่เห็นกันบ่อยในบ้านและในช่อดอกไม้ ตัวอย่างที่ต้องระวัง

• ยี่โถ: มีพิษรุนแรงทั้งต้น แม้กินเพียงเล็กน้อยก็อันตราย
• ฟ็อกซ์โกลฟ: มีสารที่มีผลต่อหัวใจ อันตรายถึงชีวิตได้
• ไฮเดรนเยีย: สวยแต่มีสารที่เป็นพิษ ห้ามกินทุกส่วน
• ลิลลี่: ไม่ควรนำมากิน และเป็นพิษร้ายแรงต่อแมว
• แดฟโฟดิล ทิวลิป และลิลลี่ออฟเดอะแวลลีย์: ไม่ใช่ดอกไม้สำหรับกิน บางส่วนมีพิษ

ถ้าไม่แน่ใจ ให้ถือว่ากินไม่ได้ไว้ก่อน และถ้ามีคนหรือสัตว์เลี้ยงกินดอกไม้แล้วมีอาการผิดปกติ ให้รีบพบแพทย์หรือสัตวแพทย์

ดอกไม้กินได้ชนิดไหนอร่อยที่สุด

ถ้าอยากเริ่มกินดอกไม้แบบเน้นรสชาติ ลองชนิดเหล่านี้

• ดอกฟักทอง: รสอ่อน หวานนิด ๆ ยัดไส้แล้วชุบแป้งทอด หรือใส่แกงก็อร่อย
• ดอกขจร: กรอบ หอมอ่อน ผัดไข่หรือใส่แกงจืดง่ายที่สุด
• กลีบกุหลาบ: รสและกลิ่นต่างกันตามพันธุ์ ใช้ทำแยม น้ำเชื่อม หรือแต่งขนม ต้องเป็นกุหลาบที่ปลูกแบบไม่ใช้สารเคมี
• ไวโอเลต: รสหวานอ่อน เหมาะกับการเคลือบน้ำตาลแต่งเค้กหรือโรยสลัด

ดอกไม้กินได้สำหรับเค้ก

ดอกไม้กินได้นิยมใช้แต่งเค้กและของหวาน แต่ต้องใช้ดอกไม้ที่ปลูกเพื่อรับประทานเท่านั้น ดอกไม้จากร้านดอกไม้ไม่ได้ปลูกเพื่อกิน ถ้าอยากใช้ดอกไม้สดตกแต่งเค้กที่ไม่ได้ตั้งใจให้กิน ให้พันก้านด้วยเทปหรือใส่หลอดก่อนปักเสมอ ตัวเลือกยอดนิยมสำหรับแต่งเค้ก ได้แก่

• กลีบกุหลาบ: ให้ลุคโรแมนติก เหมาะกับเค้กวันเกิดและเค้กแต่งงาน
• ไวโอเลตและแพนซี: ดอกเล็ก สีสวย เคลือบน้ำตาลได้ดี
• ดาวเรือง: สีส้มเหลืองสด ทำให้เค้กดูสดใส

ดอกไม้กินได้สำหรับค็อกเทล

ดอกไม้ช่วยให้เครื่องดื่มดูพิเศษขึ้นทั้งหน้าตาและกลิ่น ตัวอย่างที่นิยม

• กระเจี๊ยบแดง: รสเปรี้ยวอมฝาด ต้มเป็นน้ำเชื่อมใส่ม็อกเทลหรือค็อกเทลได้
• ดอกอัญชัน: ทำให้เครื่องดื่มเปลี่ยนสีจากฟ้าเป็นม่วงเมื่อเติมมะนาว
• โบราจ: กลิ่นคล้ายแตงกวา เข้ากับเครื่องดื่มที่ใช้จิน
• ลาเวนเดอร์: ใช้น้อย ๆ กับน้ำเชื่อมหรือโซดา ถ้าใส่มากจะขมและกลิ่นแรงเกินไป

ดอกไม้กินได้ กับดอกไม้กินไม่ได้ ต่างกันอย่างไร

ความต่างอยู่ที่ชนิดของดอกไม้และวิธีปลูก ดอกไม้กินได้คือชนิดที่รู้ว่าปลอดภัยต่อการกิน และปลูกโดยไม่ใช้สารเคมีที่อันตราย ส่วนดอกไม้ประดับอาจมีพิษในตัว หรือแม้เป็นชนิดที่กินได้ ก็อาจมีสารเคมีตกค้างจากการปลูกเพื่อขายเป็นดอกไม้สวย ๆ เวลาซื้อ ให้เลือกสินค้าที่ระบุชัดเจนว่าเป็นดอกไม้สำหรับทำอาหาร

ซื้อดอกไม้กินได้ที่ไหนดี

• ตลาดสด: ดอกไม้ไทยอย่างดอกแค ดอกขจร ดอกโสน ดอกสะเดา และหัวปลี หาได้ตามแผงผัก
• ร้านออนไลน์และฟาร์ม: มีฟาร์มที่ปลูกดอกไม้กินได้แบบฝรั่งโดยเฉพาะ และส่งถึงบ้าน
• ซูเปอร์มาร์เก็ตบางแห่ง: มีดอกไม้กินได้แพ็กเล็กในโซนผักนำเข้า

ร้านเราเป็นร้านดอกไม้สำหรับจัดช่อและของขวัญ ดอกไม้ในช่อของเราจึงไม่ใช่ดอกไม้สำหรับกิน

สรุป

ดอกไม้กินได้ช่วยให้อาหารสวย มีกลิ่นหอม และสนุกขึ้น เริ่มจากดอกไม้ไทยที่หาง่ายอย่างดอกแค ดอกขจร หรือดอกอัญชัน แล้วค่อยลองดอกไม้ฝรั่งอย่างแพนซีหรือแนสเทอร์ฌัม ข้อสำคัญมีข้อเดียว คือใช้เฉพาะดอกไม้ที่รู้ชนิดแน่นอนและปลูกเพื่อกิน

ถ้าอยากได้ดอกไม้ไว้ให้คนสำคัญ ไม่ใช่ไว้กิน ดูช่อดอกไม้ของเรา ฟลอริสต์จัดสดทุกช่อ ส่งทั่วกรุงเทพฯ ภายใน 3 ชั่วโมง สั่งก่อน 17.00 น. รับได้วันเดียวกัน